Kuzeybatı Alaska’daki Brooks Sıradağları havzasında yer alan 200’ü aşkın el değmemiş akarsuda görülen turuncu renk değişiminin, iklim şartlarına bağlı permafrost erimesiyle tetiklenen doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı belirlendi. AGU Advances dergisinde yayımlanan araştırma, derin katmanlardaki sülfürlü minerallerin yer altı sularıyla temas ederek nehir sistemlerine yüksek oranda metal ve asit salınımı yaptığını ortaya koydu.
Kimyasal Değişim ve Metal Konsantrasyonları
2022 ile 2024 yılları arasında bölgedeki altı su havzasından numuneler toplayan araştırmacılar, eriyen donmuş toprak katmanlarının yer altı sularını sülfürlü kayalarla buluşturduğunu saptadı. Oksijenle temas eden sülfür minerallerinin reaksiyona girmesi sonucu oluşan sülfürik asidin; demir, alüminyum, çinko, nikel, kadmiyum ve nadir toprak elementlerini serbest bıraktığı tespit edildi.
Yapılan saha ölçümlerinde havzanın etkilenmeyen üst kesimlerinde ortanca pH 8,3 seviyesindeyken, yamaç sızıntılarında bu değerin 3,2’ye kadar gerilediği kayıtlara geçti. Ayrıca sızıntı alanlarındaki sülfat ve birleşik metal yoğunluğunun, ana nehir yataklarındaki miktarlardan binlerce kat fazla olduğu belirlendi.
Nehir Hatlarındaki Asit Tamponlama Süreci
Yan kollardan gelen yoğun asit ve metal yüküne karşın ana akarsuların nötre yakın pH dengesini koruduğu, ancak metallerin ve sülfatın akıntı boyunca taşınmasının engellenemediği görüldü. Nitekim Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik güzergahında sülfat oranı litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel miktarı ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma ulaştı.
Agashashok ve Wulik sistemlerini kapsayan analizler, kimyasal dönüşümün 2019-2020 döneminde pik yaptığını ve Wulik Nehri’ndeki toplam çinkoda yüzde 770’e varan sıçrama yaşandığını gösterdi. Bu durumun, toprağı dondan koruyarak derin erimeyi hızlandıran 2018-2019 kışındaki aşırı kar yağışı ve yüksek sıcaklıklarla bağlantılı olduğu bildirildi.
Ölçümler, 2021-2024 periyodunda Wulik Nehri’ndeki çinko ile sülfat değerlerinin gerilediğini ve asit nötralizasyon kapasitesinin yükseldiğini ortaya koydu.
Araştırmacılar bu durumu geçici bir “iyileşme süreci” olarak tanımlarken, sürecin kesin mekanizmasının henüz netleşmediğini ifade etti.
Yorumlar kapalı.